WHOIS ve RDAP Nedir? Alan Adı Kayıt Bilgileri Neden Artık Gizli?

WHOIS, bir alan adının kayıt kuruluşu (registrar), kayıt ve bitiş tarihleri, nameserver'ları ve durum kodları gibi kayıt bilgilerini sorgulamaya yarayan protokol ve veritabanıdır. GDPR ve KVKK sonrasında kayıt sahibinin kişisel verileri çoğunlukla gizlenir. ICANN, 28 Ocak 2025'ten itibaren genel uzantılar (gTLD) için yetkili kaynak olarak WHOIS yerine RDAP protokolünü kullanıyor.

Bir alan adının güncel kaydını görmek için WHOIS sorgulama aracını kullanabilirsiniz. Bu yazıda sorgu sonucundaki alanların ne anlama geldiğini, kayıt sahibinin neden artık görünmediğini, RDAP'ın neyi değiştirdiğini ve .tr alan adlarında durumun nasıl olduğunu açıklıyoruz.

WHOIS nedir?

WHOIS (İngilizce "who is", yani "kim"), alan adı ve IP adresi kayıtlarını sorgulamak için kullanılan bir sorgu-yanıt protokolüdür; aynı ad, bu sorgulara yanıt veren kayıt veritabanları için de kullanılır.

Kökeni internetin ticarileşmesinden öncesine uzanır. Mart 1982 tarihli RFC 812, ARPANET kullanıcılarının adını, posta adresini, telefonunu ve e-posta kutusunu listeleyen NICNAME/WHOIS dizin hizmetini tanımlar. Bugün başvurulan protokol tanımı ise Eylül 2004 tarihli RFC 3912'dir. Buna göre istemci, sunucunun 43 numaralı TCP portuna bağlanır, sorguyu düz metin olarak gönderir ve yanıtı yine düz metin olarak alır.

Bu sadelik WHOIS'in zayıf yanlarını da açıklar. RFC 3912, protokolün güçlü bir güvenlik mekanizması içermediğini; erişim kontrolü, bütünlük ve gizlilik sağlamadığını açıkça belirtir. Protokol uluslararasılaştırılmamıştır ve kullanılan karakter setini bildirmenin bir yolu yoktur. Ayrıca her registry ve registrar yanıtı kendi biçiminde verdiği için çıktıyı makineyle okumak zordur.

Yazının geri kalanında üç kavram sık geçecek:

• Registry: Bir uzantının veritabanını işleten kuruluş. Örneğin .com için Verisign, .tr için TRABİS.
• Registrar: Alan adını son kullanıcıya satan ve registry'ye kaydı ileten kayıt firması.
• Registrant: Alan adının kayıt sahibi, yani hak sahibi kişi veya kuruluş.

WHOIS kaydında hangi bilgiler bulunur?

Tipik bir sorgu; registrar'ı, kayıt, güncelleme ve bitiş tarihlerini, nameserver'ları, durum kodlarını ve gizlenmemişse kayıt sahibinin iletişim bilgilerini gösterir.

Registrar

Alan adının hangi kayıt firmasında durduğunu gösterir. Genel uzantılarda registrar'ın adı, IANA tarafından verilen kimlik numarası ve kötüye kullanım (abuse) bildirimleri için iletişim adresi genellikle kayıtta yer alır. Transfer, şikâyet veya iletişim gibi işlemlerde ilk muhatap bu firmadır.

Kayıt ve bitiş tarihleri

Oluşturulma tarihi alan adının ilk kaydedildiği günü, bitiş tarihi ise yenilenmezse kaydın sona ereceği günü gösterir. Son güncelleme tarihi, kayıtta yapılan en son değişikliği işaret eder. Kendi alan adlarınızda yenileme planı yapmak için, başka bir sitede ise alan adının ne kadar eski olduğunu görmek için kullanılır. Yeni kaydedilmiş bir alan adı tek başına kötü niyet göstermez, ancak şüpheli bir e-postadaki bağlantıyı değerlendirirken dikkate alınacak bir işarettir.

Nameserver

Alan adının DNS kayıtlarını tutan yetkili sunucuları gösterir. Bir site açılmıyorsa veya e-postalar gelmiyorsa ilk kontrol edilecek bilgilerden biridir: nameserver'lar beklediğiniz sağlayıcıyı göstermiyorsa sorun DNS tarafındadır.

Durum kodları

Durum kodları, registry ile registrar arasındaki iletişimde kullanılan EPP (Extensible Provisioning Protocol) standardından gelir ve alan adı üzerinde hangi işlemlerin yapılabileceğini gösterir. ICANN'in açıklamalarına göre en sık karşılaşılanlar şunlardır:

"client" ile başlayan kodları registrar, "server" ile başlayanları registry koyar. Örneğin IANA'nın örnek alan adı example.com, son güncelleme tarihindeki RDAP kaydında güncelleme, silme ve transfer kısıtlamalarını birlikte taşıyordu. Bu, kritik alan adlarında sık görülen bir koruma biçimidir.

Kayıt sahibi

Kayıt sahibinin adı, kuruluşu, adresi, e-postası ve telefonu eskiden çoğu sorguda açıkça görünüyordu. Bugün genel uzantılarda bu alanlar büyük ölçüde gizleniyor; yerlerinde "gizlendi" anlamına gelen bir ifade, bir iletişim formunun adresi ya da anonimleştirilmiş bir e-posta adresi yer alabiliyor.

Kayıt sahibi bilgileri neden gizli? (GDPR, KVKK)

Ad, adres, telefon ve e-posta kişisel veridir. Avrupa Birliği'nin GDPR'ı ve Türkiye'de 6698 sayılı KVKK, bu verilerin herkese açık biçimde yayımlanmasını sınırlar.

GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü) 25 Mayıs 2018'de uygulanmaya başladı. Tüzük, AB'deki kişilerin verilerini işleyen kuruluşları da kapsadığı için genel uzantılarda kayıt sahibi verilerinin herkese açık yayımlanması bu tarihten sonra büyük ölçüde sona erdi. ICANN bu dönemi önce geçici kurallarla ve ardından Interim Registration Data Policy ile yönetti. Bunun yerini alan Registration Data Policy, 21 Ağustos 2025'te registry ve registrar'lar için tamamen yürürlüğe girdi. Politika, alan adı kayıt verilerinin toplanması, aktarımı, yayımlanması ve saklanmasına ilişkin kuralları gizlilik ve veri koruma mevzuatıyla uyumlu hale getirmeyi amaçlar.

KVKK (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) ise Türkiye'deki veri sorumlularını kapsar ve kişisel verilerin işlenmesini ve aktarılmasını belirli şartlara bağlar. Türkiye'deki kayıt firmaları da kayıt sahibi verilerini yayımlarken veya paylaşırken bu kanunu gözetmek zorundadır.

Burada iki farklı kavramı ayırmak gerekir:

• Mevzuata bağlı gizleme: Registrar'ın veri koruma yükümlülüklerinden doğar ve kişisel verilerin herkese açık sorgularda gösterilmemesini sağlar.
• WHOIS gizleme hizmeti (privacy/proxy): Kayıt sahibinin seçtiği ek bir hizmettir. Kayıt sahibinin bilgileri yerine gizlilik hizmetinin bilgileri yayımlanır; böylece kuruluş adı gibi kişisel olmayan bilgiler de gizlenebilir. Bulutzone'da WHOIS gizleme ücretsizdir.

Her iki durumda da kayıt sahibinin registrar'a doğru bilgi verme yükümlülüğü devam eder. ICANN'in kayıt sahiplerine yönelik belgesi, iletişim bilgilerinin doğru verilmesini ve güncel tutulmasını ister. Gizleme, bilginin yok olduğu anlamına gelmez; yalnızca herkese açık sorguda gösterilmediği anlamına gelir. Yasal gerekçesi olanlar için ayrı başvuru yolları bulunur.

RDAP nedir? WHOIS'ten farkı

RDAP (Registration Data Access Protocol), IETF tarafından WHOIS'in yerini alması için geliştirilen ve kayıt verilerini HTTPS üzerinden standart JSON biçiminde sunan protokoldür.

ICANN'in RDAP sayfası protokolü, WHOIS benzeri kayıt verilerini standart sorgu ve yanıt biçimleriyle sunan, uluslararasılaştırmayı destekleyen, verilere güvenli erişim sağlayan ve yetkili sunucuların bulunmasına imkân veren bir protokol olarak tanımlar.

Yapılandırılmış JSON çıktı

JSON (JavaScript Object Notation), verinin alan adı ve değer çiftleriyle düzenlendiği, programların kolayca okuyabildiği bir metin biçimidir. RDAP'ta sorgu biçimini RFC 9082, yanıtların JSON yapısını ise RFC 9083 tanımlar; her ikisi de 2021'de yayımlandı. WHOIS'te her sunucunun çıktısı farklıyken RDAP'ta bitiş tarihi, durum kodları ve nameserver'lar her zaman aynı adlı alanlarda gelir.

Aşağıdaki komut, .com registry'sinin RDAP sunucusundan example.com kaydını alır ve yalnızca alan adını, durum kodlarını ve tarih olaylarını gösterir:

# Ubuntu / Debian
sudo apt install curl jq

# AlmaLinux / Rocky Linux
sudo dnf install curl jq

# RDAP sorgusu
curl -s https://rdap.verisign.com/com/v1/domain/example.com | jq '.ldhName, .status, .events'

Çıktıda "events" alanı kayıt (registration), bitiş (expiration) ve son değişiklik (last changed) tarihlerini ayrı ayrı listeler. "nameservers" ve "entities" alanları ise sırasıyla ad sunucularını ve registrar gibi ilgili tarafları içerir. Komut yalnızca okuma yapar, sistemde değişiklik yapmaz.

Kademeli erişim

RDAP, HTTPS ve kimlik doğrulama mekanizmalarıyla çalışabildiği için farklı kullanıcı gruplarına farklı ayrıntıda veri gösteren kademeli erişim (differentiated access) modellerine uygundur. WHOIS'te ise erişim kontrolü yoktur: sorgu yapan herkes aynı yanıtı alır. Herkese açık RDAP sorgularında kişisel veriler yine gizlidir; kademeli erişim, yetkili tarafların meşru bir gerekçeyle daha fazla veri talep edebileceği yapıların teknik zeminini oluşturur.

RDAP'ın bir diğer farkı sunucu keşfidir. IANA, RFC 9224'e dayanan bir önyükleme (bootstrap) kaydı yayımlar; bu kayıt hangi uzantı için hangi RDAP sunucusunun yetkili olduğunu listeler. RDAP istemcileri doğru sunucuyu bu listeden kendiliğinden bulur.

28 Ocak 2025 geçişi

ICANN 27 Ocak 2025'te yaptığı duyuruda, 28 Ocak 2025'ten itibaren genel uzantıların kayıt bilgileri için RDAP'ın, kullanımdan kaldırılan WHOIS hizmetlerinin yerine yetkili kaynak (definitive source) olacağını açıkladı. ICANN'in RDAP sayfasına göre tüm gTLD registry ve registrar'ları RDAP hizmeti sunmakla yükümlüdür; bu tarihten sonra .com, .name ve .post dışında WHOIS hizmeti sunma zorunlulukları kalktı.

Pratikte bu, klasik whois komutunun bazı uzantılarda hâlâ yanıt alabileceği, bazılarında ise eksik veya boş sonuç verebileceği anlamına gelir. Genel uzantılarda doğru ve güncel bilgi için RDAP tabanlı araçlara bakmak gerekir.

.tr alan adlarında durum (TRABİS)

.tr bir ülke kodlu uzantıdır; ICANN'in gTLD'lere yönelik RDAP zorunluluğu ve Registration Data Policy doğrudan .tr'yi kapsamaz. .tr kayıtları, BTK'nın görev ve yetkisindeki TRABİS'e bağlıdır.

TRABİS'in sitesinde bir "Alan Adı Sorgu" hizmeti bulunur; sorgulanacak alan adı uzantısıyla birlikte yazılır (ör. ornek.com.tr). Kayıt firmalarının kendi sorgu araçları da .tr alan adlarını sorgulayabilir. Son güncelleme itibarıyla IANA'nın RDAP önyükleme kaydında .tr için bir RDAP sunucusu listelenmiyor; bu nedenle genel amaçlı RDAP istemcileri .tr sorgularında sonuç döndürmeyebilir. .tr sorgularında hangi alanların gösterileceği TRABİS'in ve ilgili mevzuatın kurallarına göre belirlenir.

WHOIS sorgusu nasıl yapılır?

Üç yol vardır: web tabanlı bir sorgu aracı, komut satırındaki whois istemcisi ve doğrudan RDAP isteği.

1. Web araçları: En kolay yoldur. Registrar'ların WHOIS araçları ve ICANN'in RDAP tabanlı ICANN Lookup hizmeti, alan adını yazıp sonucu okumanızı sağlar. .tr için TRABİS'in sorgu sayfası kullanılabilir.
2. Komut satırı: Linux ve macOS'ta whois istemcisiyle sorgu yapılabilir. Genel uzantılarda bu yöntemin 28 Ocak 2025'ten sonra eksik sonuç verebileceğini unutmayın.
3. RDAP isteği: Yukarıdaki curl örneğinde olduğu gibi registry'nin RDAP adresine HTTPS isteği gönderilir. Otomasyon ve toplu kontroller için en uygun yöntemdir.

# Ubuntu / Debian
sudo apt install whois

# AlmaLinux / Rocky Linux
sudo dnf install whois

# Klasik WHOIS sorgusu
whois example.com

Toplu sorgu yapacaksanız sunucuları yormamak için istekler arasına bekleme koyun; registry ve registrar'lar aşırı sorgu yapan adresleri geçici olarak engelleyebilir.

WHOIS ne işe yarar? Kullanım senaryoları

WHOIS ve RDAP, kişisel veriler gizli olsa bile alan adı hakkında işe yarar pek çok bilgi verir:

• Kayıt ve yenileme planı: Kendi alan adlarınızın bitiş tarihini ve durumunu kontrol edebilirsiniz. İstediğiniz isim kayıtlı değilse uygun alan adını bulun ve kaydedin.
• Transfer öncesi kontrol: Alan adının hangi registrar'da olduğunu ve üzerinde transfer kilidi bulunup bulunmadığını görürsünüz.
• DNS sorun giderme: Nameserver'ların doğru sağlayıcıyı gösterip göstermediğini kontrol edersiniz.
• Güvenlik incelemesi: Şüpheli bir sitenin kayıt tarihine, registrar'ına ve kötüye kullanım iletişim adresine bakarak nereye bildirimde bulunacağınızı belirlersiniz.
• Marka ve uyuşmazlık süreçleri: Markanızı içeren bir alan adının ne zaman ve hangi registrar üzerinden kaydedildiğini tespit edersiniz.

Yeni bir alan adı alacaksanız kayıt adımlarını alan adı nasıl alınır rehberinde anlattık.

Sık sorulan sorular

WHOIS bilgisi değiştirilebilir mi?

Evet, ama yalnızca kayıt sahibi tarafından ve registrar üzerinden. Son güncelleme tarihinde yürürlükte olan ICANN transfer politikasına göre kayıt sahibinin adı, kuruluşu veya e-posta adresi değiştiğinde registrar 60 günlük bir transfer kilidi uygular; registrar, kayıt sahibine bu kilitten değişiklik öncesinde vazgeçme seçeneği sunabilir.

WHOIS'te sahip görünmüyorsa alan adı sahipsiz mi?

Hayır. Kayıtlı her alan adının bir sahibi vardır; bilgiler yalnızca herkese açık sorguda gizlenmiştir. Registrar bu bilgileri tutar ve kayıt sahibine ulaşmak için bir iletişim yolu sunabilir.

RDAP kullanmak için özel bir program gerekir mi?

Gerekmez. ICANN Lookup gibi web araçları RDAP'ı arka planda kullanır. Komut satırında ise curl ile bir HTTPS isteği göndermek yeterlidir.

.tr domainlerde WHOIS nasıl sorgulanır?

TRABİS'in "Alan Adı Sorgu" sayfasına alan adını uzantısıyla birlikte yazarak veya kayıt firmalarının sorgu araçlarını kullanarak. .tr, ICANN'in gTLD kurallarına değil TRABİS kurallarına tabi olduğu için genel RDAP araçlarından sonuç alınamayabilir.

WHOIS gizleme yasal mı?

Evet. Gizleme yalnızca bilgilerin herkese açık sorguda görünmesini engeller; kayıt sahibinin registrar'a doğru bilgi verme yükümlülüğü devam eder. Yetkili makamlar ve meşru gerekçesi olan taraflar için ayrı başvuru yolları vardır.

Herhangi bir alan adının güncel kayıt bilgilerini, registrar'ını ve bitiş tarihini WHOIS sorgulama aracıyla görebilirsiniz.

Kaynaklar

• ICANN duyurusu, 27.01.2025: ICANN Update – Launching RDAP; Sunsetting WHOIS
• ICANN: Registration Data Access Protocol (RDAP)
• ICANN Lookup
• ICANN: Registration Data Policy Now In Effect for Contracted Parties
• ICANN: EPP Status Codes
• ICANN: Registrants' Benefits and Responsibilities
• ICANN: Transfer Policy
• RFC 812: NICNAME/WHOIS
• RFC 3912: WHOIS Protocol Specification
• RFC 9083: JSON Responses for the Registration Data Access Protocol (RDAP)
• IANA: Bootstrap Service Registry for Domain Name Space
• Regulation (EU) 2016/679 (GDPR), EUR-Lex
• Kişisel Verileri Koruma Kurumu (6698 sayılı KVKK)
• TRABİS: Alan Adı Sorgu