VDS ile VPS Arasındaki Fark: Garantili Kaynak, Overcommit ve Performans

İkisi de hypervisor üzerinde çalışan sanal sunuculardır. Yaygın kullanımda fark kaynak tahsisindedir: VDS, vCPU ve RAM'in fiziksel kapasitenin üzerinde satılmadığı (overcommit edilmediği) sanal sunucuyu anlatır. VPS daha geniş bir terimdir; sağlayıcıya göre kaynaklar size ayrılmış da olabilir, ortak bir havuzdan paylaştırılmış da. Terimler uluslararası bir standart olmadığı için etiket tek başına garanti değildir; belirleyici olan sağlayıcının yazılı overcommit politikasıdır.

Türkçe kaynaklarda bu fark çoğu zaman yanlış ya da çelişkili anlatılıyor. Bu yazıda farkı tanımlıyor, kendi sunucunuzda iki komutla nasıl ölçeceğinizi gösteriyor ve sık tekrarlanan yanlışları düzeltiyoruz. Paket karşılaştırması yapıyorsanız VDS paketleri ile Linux VPS paketleri sayfalarındaki donanım bilgilerini bu yazıdaki kriterlerle birlikte okuyabilirsiniz.

Ortak noktalar: İkisi de sanal sunucu

VDS ve VPS aynı teknolojiyle çalışır: bir fiziksel sunucu, hypervisor yazılımıyla birden fazla sanal makineye bölünür. Mimari aynıdır; farkı yaratan, sağlayıcının kaynakları nasıl dağıttığıdır.

Hypervisor ve izolasyon

Hypervisor, fiziksel sunucunun işlemci, bellek, disk ve ağ kaynaklarını sanal makinelere paylaştıran ve her sanal makineyi diğerlerinden yalıtan yazılım katmanıdır. Her sanal makinenin kendi çekirdeği, kendi işletim sistemi ve kendi dosya sistemi vardır. Bir sanal makinedeki çökme ya da yanlış yapılandırma, aynı donanımdaki diğer sanal makinelerin işletim sistemine doğrudan erişemez. Bu izolasyon VDS'te de VPS'te de aynı hypervisor tarafından sağlanır; "VDS daha izole" demek için teknik bir dayanak yoktur. Hypervisor'ün çalışma mantığını VDS'in çalışma mantığı yazımızda katman katman anlattık.

Root erişimi

Her iki modelde de işletim sistemini siz seçersiniz ve Linux'ta root, Windows Server'da yönetici yetkisine sahip olursunuz. Paket kurmak, servis yapılandırmak, güvenlik duvarı kuralı yazmak sizin elinizdedir. Güncelleme ve güvenlik sorumluluğu da, yönetilen bir hizmet almıyorsanız, iki modelde de kullanıcıdadır.

Asıl fark: Kaynak tahsisi

VDS adıyla satılan bir pakette beklenen, fiziksel sunucudaki tüm sanal makinelere dağıtılan vCPU ve RAM toplamının sunucunun kapasitesini aşmamasıdır. VPS adıyla satılan paketlerde model sağlayıcıdan sağlayıcıya değişir: kimi sağlayıcı VPS'te de kaynakları ayırır, kimi fiziksel kapasiteden fazlasını satar ve boşta duran kaynakları diğer müşterilere kullandırır. Bu yüzden karşılaştırmayı etikete göre değil, tahsis politikasına göre yapmak gerekir.

Overcommit nedir?

Overcommit, sanal makinelere dağıtılan toplam kaynağın fiziksel kapasiteyi aşmasıdır. İşlemci için ölçü basittir: bir fiziksel sunucudaki tüm sanal makinelerin vCPU toplamı, sunucunun sunduğu mantıksal işlemci (thread) sayısından fazlaysa işlemciler overcommit edilmiştir. Overcommit kendi başına bir hata değildir; ne kadar hissedileceği orana ve komşu sanal makinelerin ne zaman yoğunlaştığına bağlıdır.

Basit bir örnekle: 64 iş parçacığı (thread) sunan bir fiziksel sunucuda sanal makinelere toplam 64 vCPU dağıtılırsa oran 1:1'dir. Aynı sunucuda toplam 192 vCPU satılırsa oran 3:1 olur. Sanal makinelerin çoğu aynı anda yoğun çalışmadığı sürece 3:1 oranında da çoğu zaman sorun hissedilmez. Ancak akşam saatleri gibi herkesin aynı anda yoğunlaştığı dönemlerde işlemci zamanı yetmez ve sanal makineler sırada bekler.

Bellekte overcommit, sanal makinelere dağıtılan toplam RAM'in fiziksel RAM'i aşmasıdır. Hypervisor bu açığı çeşitli tekniklerle kapatır: ballooning (sanal makinenin içindeki bir sürücünün kullanılmayan belleği geri vermesi), KSM (Kernel Samepage Merging; aynı içerikli bellek sayfalarının tek kopyada birleştirilmesi) ve hostta swap kullanımı. KSM'ye dayanan bellek overcommit'i risklidir: sanal makinelerin bellek içeriği değiştikçe birleştirilmiş sayfalar yeniden ayrışır ve gerçek bellek ihtiyacı kısa sürede artabilir; hostta yeterli swap yoksa bu artış sanal makinelere bellek baskısı olarak yansır.

CPU steal time ile farkı ölçmek

Steal time (st), sanal işlemcinizin çalışmaya hazır olduğu halde hypervisor başka bir sanal makineye hizmet ettiği için beklediği sürenin yüzdesidir. top kılavuzu bu alanı "hypervisor tarafından bu sanal makineden çalınan zaman" olarak tanımlar. Kendi sunucunuzda iki komutla bakabilirsiniz:

top
# Üstteki "%Cpu(s)" satırının sonundaki "st" değerine bakın.

vmstat 1 10
# 1 saniye arayla 10 ölçüm alır; en sağdaki "st" sütunu steal time'dır.

Her çekirdeği ayrı görmek ve geçmişe dönük kayıt tutmak için sysstat paketi kullanılır:

# Ubuntu / Debian
sudo apt install sysstat

# AlmaLinux / Rocky Linux
sudo dnf install sysstat

# Her vCPU için 1 saniye arayla 10 ölçüm; "%steal" sütununa bakın
mpstat -P ALL 1 10

Değerlendirirken tek bir ölçüme değil, farklı saatlerde tekrarlanan ölçümlere bakın. Steal time'ın sıfıra yakın olması beklenir. Özellikle akşam saatlerinde düzenli olarak yükselen ve kalıcı hale gelen bir %st değeri, fiziksel sunucudaki işlemci kapasitesinin sanal makineler arasında yetmediğini gösterir. Sunucunuz boştayken ölçülen düşük st değeri ise çok şey söylemez; asıl anlamlı ölçüm, sizin iş yükünüz çalışırken yapılandır.

RAM ve disk I/O paylaşımı

Bellek overcommit'i içeriden ölçmek işlemciye göre zordur, çünkü sanal makine fiziksel RAM'in ne kadarının gerçekten kendisine ayrıldığını göremez. Belirtiler dolaylıdır: uygulamalarınız yeterli boş bellek görünmesine rağmen zaman zaman yavaşlar ya da işletim sisteminin gördüğü toplam bellek beklenmedik biçimde değişir. Bu yüzden bellek konusunda en güvenilir yol, sağlayıcıdan RAM overcommit ve ballooning politikasını yazılı olarak istemektir.

Disk G/Ç ve ağ portu ise VDS'te de VPS'te de çoğunlukla aynı fiziksel donanım üzerinden paylaşılır. Noisy neighbor (gürültülü komşu) etkisi, aynı donanımdaki bir sanal makinenin yoğun disk ya da ağ kullanımının diğerlerini yavaşlatmasıdır. Sağlayıcılar bunu sanal makine başına IOPS veya bant genişliği limitleriyle yönetir. Yani "garantili kaynak" ifadesi genellikle vCPU ve RAM içindir; disk ve ağ için ayrıca limit ve politika sormak gerekir.

Karşılaştırma tablosu

Bulutzone'daki iki ürün ailesi aynı işlemci modelini kullanır ama farklı paketlerdir. Linux VPS paketleri (örneğin VPS Business: 4 çekirdek, 8 GB RAM, 80 GB NVMe) Intel Xeon Platinum 8260 tabanlı hostlarda, DDR4 2933 MHz RAM, Enterprise NVMe SSD, 1 Gbit/sn port, sınırsız trafik ve ücretsiz kontrol paneliyle sunulur. TR Cloud VDS paketleri (örneğin TR Cloud v4: 4 çekirdek, 8 GB RAM, 100 GB NVMe) de Intel Xeon Platinum 8260 işlemci, DDR4 ECC RAM ve NVMe disk kullanır; İstanbul'daki Mars veri merkezinde 10 Gbit/sn paylaşımlı port ve pakete dahil haftalık yedeklemeyle gelir.

VDS'in genellikle daha pahalı olmasının temel nedeni yoğunluktur. Overcommit yapılmayan bir fiziksel sunucuya daha az sanal makine yerleşir, dolayısıyla donanım maliyeti daha az müşteriye bölünür. Hangi paketin hangi tahsis modeliyle çalıştığını, her sağlayıcıda olduğu gibi sipariş vermeden önce yazılı olarak sormanızı öneririz.

Hangi iş yükü için hangisi?

Performans dalgalanmasının para ya da kullanıcı kaybı anlamına geldiği yerde VDS, kısa süreli yavaşlamanın tolere edilebildiği yerde VPS mantıklıdır.

VDS'in doğru seçim olduğu durumlar

• E-ticaret siteleri: Kampanya anında ödeme sayfasının yavaşlaması doğrudan satış kaybıdır.
• Veritabanı sunucuları: MySQL, MariaDB veya PostgreSQL, bellekte tuttuğu önbelleğin güvenilir biçimde orada kalmasına ihtiyaç duyar.
• Oyun sunucuları: Oyun döngüsü işlemci zamanındaki kısa kesintilere hassastır; steal time takılma olarak hissedilir.
• Gerçek zamanlı uygulamalar: VoIP, canlı yayın aktarımı ve düşük gecikme gerektiren API'ler.
• SLA taahhüdü verdiğiniz hizmetler: Kendi müşterinize yanıt süresi taahhüdü veriyorsanız altyapının öngörülebilir olması gerekir.

VPS'in yettiği durumlar

• Geliştirme, test ve staging (yayın öncesi) ortamları.
• Trafiği düşük ya da orta seviyede olan kurumsal siteler ve bloglar.
• VPN, küçük bir Git sunucusu, izleme aracı gibi hafif servisler.
• Bütçenin öncelikli olduğu, kısa süreli yavaşlamaların kullanıcıyı etkilemediği projeler.

İyi yönetilen, overcommit oranı makul tutulan bir VPS, kötü yönetilen bir "VDS"ten daha tutarlı çalışabilir. Etiketten çok ölçüme güvenin: ilk haftada farklı saatlerde steal time ve disk gecikmesi ölçün.

Sağlayıcıya sorulacak 5 soru

1. vCPU ve RAM overcommit ediliyor mu? Ediliyorsa oran nedir ve bu yazılı olarak belirtilebilir mi?
2. Ballooning veya benzeri bellek geri alma teknikleri kullanılıyor mu? Kullanılıyorsa hangi koşulda devreye giriyor?
3. Sanal makine başına IOPS veya disk bant genişliği limiti var mı? Varsa okuma ve yazma için ayrı değerler nedir?
4. Port paylaşımlı mı, trafik kotası ya da adil kullanım politikası var mı? Kota aşımında hız mı düşürülüyor, ek ücret mi alınıyor?
5. Performans sorunu bildirdiğimde süreç nasıl işliyor? Steal time ölçümü paylaştığımda sanal makine başka bir fiziksel sunucuya taşınabiliyor mu?

Yaygın yanlış bilgiler

VDS ve VPS hakkında Türkçe içeriklerde sık tekrarlanan üç iddia teknik olarak doğru değildir.

"VDS'te kaynaklar donanımsal olarak bölünür"

Yanlış. VDS'te de VPS'te de bölme işlemi yazılım katmanında, hypervisor tarafından yapılır. Fiziksel sunucunun RAM modülleri ya da işlemci çekirdekleri müşterilere fiziksel olarak dağıtılmaz. VDS'teki garanti, sağlayıcının tahsis politikasından gelir: toplam vCPU ve RAM'i fiziksel kapasitenin üzerinde satmamak. Bazı hypervisor'lerde vCPU'ların belirli fiziksel çekirdeklere sabitlenmesi (CPU pinning) mümkündür, ancak bu da bir yazılım yapılandırmasıdır ve her VDS'te uygulanmaz. Donanımın gerçekten size ait olduğu model dedicated (fiziksel) sunucudur.

"VPS daha ölçeklenebilir olduğu için daha pahalıdır"

Yanlış. İki modelde de ölçeklenme aynı yoldan, paket yükseltmeyle yapılır ve yöntem sağlayıcıya bağlıdır. Fiyat tarafında da durum iddianın tersidir: genellikle VDS daha pahalıdır, çünkü overcommit yapılmayan bir sunucuya daha az sanal makine sığar.

"VDS'te disk ve ağ da tamamen size ayrılır"

Çoğu zaman yanlış. Disk kapasitesi (GB) size ayrılır ama diskin işlem kapasitesi (IOPS) ve ağ portu, aynı donanımdaki sanal makinelerle paylaşılan kaynaklardır. "10 Gbit/sn paylaşımlı port" gibi ifadeler bunu açıkça anlatır. Disk ve ağ için geçerli limitleri ayrıca sormak gerekir.

İş yükünüz için iki modeli birlikte değerlendirin: VDS ve VPS paketlerini karşılaştırın, paket seçiminde yukarıdaki beş soruyu kullanın.

Sık sorulan sorular

VDS, VPS'ten daha hızlı mı?

Aynı donanım ve aynı kaynak miktarında, fiziksel sunucu boştayken fark genellikle hissedilmez. Fark, komşu sanal makinelerin yoğun olduğu saatlerde ortaya çıkar: overcommit yapılmayan bir sunucuda işlemci ve bellek performansı daha tutarlı kalır. Bu yüzden "daha hızlı" yerine "daha öngörülebilir" demek daha doğrudur.

VPS'ten VDS'e nasıl geçilir?

Aynı sağlayıcıdaysanız önce yerinde geçiş yapılıp yapılamadığını sorun; yapılamıyorsa yeni bir VDS açıp verileri taşımanız gerekir. Taşımada dosyalar rsync ile, veritabanı dışa aktarma (dump) ile aktarılır, ardından DNS kayıtları yeni IP adresine yönlendirilir. DNS değişikliğinden önce kaydın TTL süresini düşürmek, geçiş sırasında eski ve yeni sunucunun birlikte trafik alma süresini kısaltır.

Hangisi daha güvenli?

Güvenlik açısından iki model arasında yapısal bir fark yoktur; izolasyonu aynı hypervisor sağlar. Asıl belirleyici, işletim sisteminin güncel tutulması, gereksiz servislerin kapatılması, SSH erişiminin anahtarla sınırlandırılması ve düzenli yedek alınmasıdır. Bu işleri kendiniz yürütmüyorsanız yönetilen hizmet seçeneklerini managed server rehberimizde karşılaştırabilirsiniz.

Kaynaklar

• man7.org: top(1)
• man7.org: vmstat(8)
• man7.org: mpstat(1)
• Red Hat Enterprise Linux 7: Virtualization Tuning and Optimization Guide