Colocation, kendi sunucu donanımınızı profesyonel bir veri merkezinde barındırma modelidir. Sağlayıcı rack alanı, yedekli enerji (UPS ve jeneratör), soğutma, çoklu operatör bağlantısı ve fiziksel erişim kontrolü sunar. Donanımın satın alınması, bakımı ve yenilenmesi ise müşterinin sorumluluğundadır. Kendi donanımına yatırım yapmış ve kontrolü elinde tutmak isteyen kurumlar için dedicated kiralamaya bir alternatiftir.
Bu rehberde colocation'ın adım adım nasıl işlediğini, faturayı hangi kalemlerin oluşturduğunu ve veri merkezi seçerken neye bakılması gerektiğini anlatıyoruz. Bulutzone bu hizmeti İstanbul Mars DC'de veriyor; ihtiyacınız netse doğrudan colocation teklifi alın, formdaki seçenekleri aşağıda tek tek açıkladık.
Colocation nedir?
Colocation (co-location), İngilizcede "ortak yerleşim" anlamına gelir. Birçok şirketin sunucusu aynı veri merkezinde, aynı altyapıyı paylaşarak durur; her şirket kendi donanımının sahibidir. Türkçede genellikle "sunucu barındırma" olarak geçer.
Modelin özü sorumluluk ayrımıdır. Veri merkezi, bir sunucunun çalışması için gereken ama bir ofiste kurması pahalı olan altyapıyı sağlar: kesintisiz enerji, soğutma, güvenli bina ve yüksek kapasiteli internet bağlantısı. Siz ise o altyapıya bağlanan donanımı getirirsiniz. Dedicated sunucu kiralamadan farkı budur: orada donanım da sağlayıcıya aittir.
Sunucular veri merkezinde rack adı verilen standart dolaplara yerleştirilir. Rack'teki yükseklik birimi U (rack unit) olarak ölçülür; 1U, 44,45 mm yani 1,75 inçtir. İnce bir sunucu 1U, depolama ağırlıklı bir sunucu 2U veya 4U yer kaplar. Standart bir tam kabin genellikle 42U'dur.
Veri merkezi neleri sağlar, siz neyi sağlarsınız?
Veri merkezi binayı, enerjiyi, soğutmayı ve ağı; siz sunucuyu ve üzerindeki her şeyi sağlarsınız. Aşağıdaki tablo tipik bir colocation sözleşmesindeki ayrımı gösterir; ayrıntılar sağlayıcıya göre değişir.
| Alan | Veri merkezi / sağlayıcı | Müşteri |
|---|---|---|
| Bina, fiziksel güvenlik, yangın algılama ve söndürme | Sağlar | — |
| Enerji: şebeke, UPS, jeneratör | Sağlar | Sunucunun güç tüketimini beyan eder |
| Soğutma ve iklimlendirme | Sağlar | — |
| İnternet bağlantısı, port, IP adresleri | Sağlar | İhtiyacı belirler |
| DDoS koruması | Sağlayıcıya göre dahil ya da isteğe bağlı | İhtiyacı belirler |
| Uzaktan konsol erişimi (KVM) | Sağlayıcıya göre | Kullanır |
| Sunucu donanımı, diskler, yedek parça | — | Sağlar |
| İşletim sistemi, yazılım, lisanslar | — | Sağlar |
| Yedekleme ve güvenlik yapılandırması | — | Sağlar |
| Donanım arızasında parça değişimi | Uzaktan müdahale hizmeti varsa yapar | Parçayı temin eder |
UPS (kesintisiz güç kaynağı), şebeke elektriği kesildiğinde jeneratör devreye girene kadar sistemi akülerle besleyen cihazdır. Jeneratör ise uzun süreli kesintilerde enerjiyi üstlenir. Bu ikisinin birlikte ve yedekli çalışması, veri merkezi altyapısının temelidir.
Colocation nasıl işler? Adım adım
İhtiyacınızı belirler, teklif alır, sözleşme imzalar, donanımı teslim eder ve sunucuyu uzaktan yönetmeye başlarsınız. Toplam süre, sağlayıcının kapasitesine ve donanımınızın hazır olmasına göre değişir.
İhtiyacı belirleme (U, güç, bant genişliği, IP)
Teklif istemeden önce dört sorunun cevabını hazırlayın. Kaç U yer gerekiyor? Sunucular yük altındayken ne kadar güç çekiyor? Ne kadar bant genişliği ve aylık trafik bekliyorsunuz? Kaç IP adresine ihtiyacınız var? Güç için cihazın güç kaynağı üzerindeki etiket değeri değil, gerçek yükteki ölçüm önemlidir; 750 W'lık bir güç kaynağı, sunucunun sürekli 750 W çektiği anlamına gelmez. Ölçümü sunucunun yönetim arayüzünden ya da ölçüm yapabilen bir prizden alabilirsiniz.
Teklif ve sözleşme
Sözleşmede fiyatın yanında şu maddelere dikkat edin: enerji ve ağ için taahhüt edilen hizmet seviyesi, güç limitini aşarsanız ne olacağı, veri merkezine fiziksel giriş prosedürü, uzaktan müdahale hizmetinin kapsamı ve ücreti, sözleşme süresi ve çıkışta donanımın nasıl teslim alınacağı. Bu maddeler, fiyat kadar toplam maliyeti etkiler.
Donanım teslimi ve kurulum
Sunucuyu teslim etmeden önce üzerine şirket adınızı ve bir iletişim numarasını içeren etiket yapıştırın, montaj raylarını (rail kit) ve güç kablolarını yanına koyun. İki güç kaynağı olan sunucular, sağlayıcı destekliyorsa iki ayrı enerji hattına (A ve B beslemesi) bağlanır; hatlardan biri bakıma girdiğinde sunucu kapanmaz. İşletim sistemini, ağ ayarlarını ve uzaktan yönetim arayüzünü teslimden önce kurup test etmek, kabine yerleştirildikten sonraki sürprizleri azaltır.
Uzaktan yönetim (IP-KVM)
Sunucu veri merkezine girdikten sonra ona fiziksel olarak dokunmanız gerekmemelidir. IP-KVM, sunucunun klavye, görüntü ve fare bağlantısını ağ üzerinden erişilebilir hale getiren cihazdır; işletim sistemi açılmasa bile BIOS ekranını görmenizi sağlar. Sunucuların çoğunda yerleşik gelen IPMI ya da üreticiye özel yönetim arayüzleri (BMC) de benzer işi görür: uzaktan açma kapama, konsol ve donanım sağlığı izleme.
Bu arayüzler sunucunun tam kontrolünü verdiği için doğrudan internete açılmamalıdır. Yönetim portunu yalnızca VPN veya belirli IP adreslerinden erişilebilen ayrı bir ağa bağlayın ve yazılımını güncel tutun.
Maliyet kalemleri
Colocation faturası yer (U veya kabin), güç, ağ (port ve trafik), IP adresleri ve uzaktan müdahale kalemlerinden oluşur. Aşağıda her kalemi, Bulutzone teklif formundaki seçeneklerle birlikte açıklıyoruz.
U veya kabin
Tek bir sunucu için genellikle U bazında fiyat verilir. Sunucu sayısı arttığında çeyrek, yarım ya da tam kabin kiralamak hem birim maliyeti düşürür hem de kendi switch'inizi, güvenlik duvarınızı ve kablolamanızı kurmanıza izin verir. Birden fazla sunucunuz varsa çok sayıda sunucu için kabin kiralama seçeneğine bakın; Bulutzone kabin kiralamayı 9 lokasyonda (İstanbul Mars DC, İstanbul Avrupa DC, İzmir Vodafone DC, Ankara, Denizli, Bursa, Antalya, Frankfurt ve Dallas) 42U tam kabin, 1/4 kabin ve özel U seçenekleriyle sunuyor.
Güç (amper / kW)
Güç, veri merkezinde maliyeti en çok belirleyen kalemlerden biridir; çünkü çekilen her watt hem beslenmeli hem de soğutulmalıdır. Kabin kiralamalarında güç genellikle amper ya da kilovat (kW) olarak tahsis edilir. Türkiye'deki 230 V tek fazlı beslemede 1 amper yaklaşık 230 watt'a karşılık gelir. Tahsis edilen gücü aşmak ek ücrete ya da sigortanın atmasına yol açabileceği için, sunucuların yük altındaki toplam tüketimine pay bırakarak plan yapın.
Port ve trafik
Üç kavramı ayırmak gerekir. Port hızı, sunucunuzun bağlandığı ağ arayüzünün kapasitesidir. Hat kapasitesi, bu port üzerinden size ayrılan bant genişliğidir. Trafik kotası ise belirli bir dönemde, genellikle bir ayda aktarabileceğiniz toplam veri miktarıdır. Bulutzone teklif formunda 1 Gbps port ve 100 Mbps hat seçeneklerinin yanında 5 TB, 10 TB ve limitsiz trafik seçenekleri bulunuyor. Video, yazılım dağıtımı ya da yedek aktarımı gibi yoğun trafik üreten işlerde kota seçimi, port hızından daha belirleyici olabilir.
IP bloğu
IP bloğu, sunucunuza atanan ardışık IPv4 adres grubudur ve CIDR gösterimiyle (/30, /29 gibi) ifade edilir. Her blokta ağ adresi ve yayın adresi kullanılamadığı için kullanılabilir adres sayısı toplamdan iki eksiktir:
| Blok | Toplam adres | Kullanılabilir adres |
|---|---|---|
| /30 | 4 | 2 |
| /29 | 8 | 6 |
| /28 | 16 | 14 |
| /27 | 32 | 30 |
| /26 | 64 | 62 |
| /25 | 128 | 126 |
| /24 | 256 | 254 |
Bulutzone teklif formunda IP blokları /30'dan (2 kullanılabilir adres) /24'e (254 kullanılabilir adres) kadar uzanıyor. Ağ geçidi için bu adreslerden birinin ayrılıp ayrılmadığını teklif aşamasında sorun. IPv4 adresleri kıt bir kaynaktır: Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya'da adres tahsisinden sorumlu RIPE NCC, IPv4 adreslerinin tükendiğini ve yeni taleplerin bir bekleme listesine alındığını belirtiyor. Bu yüzden büyük bloklar hem daha pahalıdır hem de çoğu zaman kullanım gerekçesi ister.
Uzaktan müdahale
Veri merkezi personelinin sizin adınıza bir kabloyu takması, sunucuyu fiziksel olarak yeniden başlatması ya da bir diski değiştirmesi "remote hands" (uzaktan el) hizmeti olarak adlandırılır ve çoğu sağlayıcıda ücretlidir. Bulutzone teklif formunda 7/24 KVM erişiminin ücretsiz olduğu belirtiliyor; formda ayrıca sunucunuzdaki işlemci sayısı soruluyor ve anti-DDoS firewall isteğe bağlı bir seçenek olarak yer alıyor. Fiziksel müdahale gerektiren işlerin kapsamını ve ücretini ise sözleşme öncesinde ayrıca netleştirin.
Avantajlar ve dezavantajlar
Colocation, donanım üzerinde tam kontrol ve uzun vadede düşük maliyet sağlar; karşılığında donanım riskini ve ilk yatırımı siz üstlenirsiniz.
| Avantajlar | Dezavantajlar |
|---|---|
| Donanımı siz seçersiniz: işlemci, disk, RAID kartı, ağ kartı | İlk yatırım yüksektir; donanım peşin alınır |
| Donanım amortize edildikten sonra aylık maliyet yer, güç ve ağla sınırlı kalır | Donanım arızası sizin sorumluluğunuzdadır; yedek parça bulundurmanız gerekir |
| Ofiste kurulamayacak enerji, soğutma ve bağlantı altyapısına erişim | Kapasiteyi artırmak yeni donanım almayı ve taşımayı gerektirir |
| Lisans ve donanım denetimlerinde fiziksel sahiplik | Donanım yenileme döngüsünü sizin planlamanız gerekir |
Colocation mı, dedicated mı, bulut mu?
Donanımınız varsa ve yıllarca kullanacaksanız colocation; donanım yatırımı yapmak istemiyorsanız dedicated; kaynak ihtiyacınız hızla değişiyorsa bulut veya VDS mantıklıdır.
| Kriter | Colocation | Dedicated sunucu kiralama | Bulut / VDS |
|---|---|---|---|
| Donanımın sahibi | Müşteri | Sağlayıcı | Sağlayıcı |
| İlk yatırım | Yüksek | Düşük | Yok |
| Maliyet yapısı | Donanım yatırımı ve aylık barındırma | Aylık kira | Aylık veya kullanım bazlı |
| Donanım arızası | Müşteri çözer | Sağlayıcı çözer | Sağlayıcı çözer |
| Ölçekleme hızı | Haftalar (donanım alımı) | Günler | Dakikalar |
| Donanım üzerinde kontrol | Tam | Seçilen konfigürasyonla sınırlı | Yok, sanal kaynak |
Donanıma sahip olmadan fiziksel bir sunucunun tamamını kullanmak istiyorsanız donanım yatırımı yapmadan dedicated sunucu seçeneği daha uygundur. Sanal sunucu tarafını VDS nedir yazımızda, büyük bulut sağlayıcılarla farkını ise Google Cloud, AWS ve VDS farkı yazısında anlattık.
Veri merkezi seçerken nelere bakılır?
Altyapının bağımsız bir kuruluşça belgelenip belgelenmediğine, kaç operatörle bağlantı kurulduğuna ve fiziksel erişimin nasıl denetlendiğine bakın. Pazarlama metnindeki ifadeleri değil, doğrulanabilir belgeleri esas alın.
Tier sertifikası
Tier sınıflandırması, Uptime Institute'un veri merkezi altyapısını dört seviyede tanımlayan sistemidir:
- Tier I (Basic Capacity): Bilgi işlem ekipmanını ofis ortamının ötesinde destekleyen, ayrılmış saha altyapısı.
- Tier II (Redundant Capacity Components): Kritik güç ve soğutma bileşenlerinde yedeklilik; bazı bakımlar kesintisiz yapılabilir.
- Tier III (Concurrently Maintainable): Eş zamanlı bakım yapılabilirlik. Ekipman değişimi ve bakım için bilgi işlem sistemlerinin kapatılması gerekmez.
- Tier IV (Fault Tolerant): Tier III'ün üzerine hata toleransı eklenir; bağımsız ve fiziksel olarak ayrılmış sistemler sayesinde tek bir arıza bilgi işlem yükünü etkilemez.
Tier III ile Tier IV arasındaki fark önemlidir: Tier III planlı bakım sırasında kesintisizliği tanımlar, beklenmedik bir arızaya karşı tam toleransı değil. Uptime Institute, sertifikasyonu üç aşamada verir: tasarım belgelerinin sertifikası (TCDD), inşa edilmiş tesisin sertifikası (TCCF) ve işletme sürdürülebilirliği sertifikası (TCOS). Yalnızca tasarım sertifikası, binanın o tasarıma göre inşa edildiğini kanıtlamaz.
Uptime Institute, sistemin sahibi olarak veri merkezlerini Tier sistemine göre resmi olarak sertifikalandırabilen tek kuruluş olduğunu belirtir. "Tier III+" gibi artı işaretli ifadeler bu sistemde resmi bir seviye değildir; "Tier III uyumlu" gibi beyanlar da sertifika anlamına gelmez. Sektörde Tier seviyeleriyle eşleştirilerek sık atıf yapılan yıllık erişilebilirlik oranlarına (örneğin Tier III için %99,982) da rastlanır; ancak Uptime Institute 2009'da beklenen yıllık kesinti referanslarını Tier Standardı'ndan kaldırmıştır ve güncel standart Tier seviyelerine erişilebilirlik tahmini atamaz. Bir veri merkezinin sertifikasını doğrulamak için hangi aşamanın sertifikasına sahip olduğunu sorun ve Uptime Institute'un herkese açık sertifika listesinden kontrol edin. TIA-942 ise veri merkezi tasarımı için ayrı bir standarttır ve kendi derecelendirme seviyelerini kullanır; iki sistemin seviyeleri birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Operatör çeşitliliği
Operatörden bağımsız (carrier-neutral) bir veri merkezi, birden fazla internet operatörünün bağlantı sunduğu tesistir. BGP (Border Gateway Protocol), internet üzerindeki ağların birbirine hangi yoldan ulaşılacağını duyurduğu yönlendirme protokolüdür. Birden fazla operatöre BGP ile bağlı bir ağda, operatörlerden biri kesinti yaşadığında trafik diğer yollardan akmaya devam eder. Sağlayıcınıza kaç farklı üst bağlantısı olduğunu ve bunların fiziksel olarak farklı güzergâhlardan gelip gelmediğini sorun.
Fiziksel güvenlik ve erişim
Veri merkezine kimin, hangi yetkiyle ve hangi kayıtla girdiğini öğrenin. Yedi gün yirmi dört saat güvenlik personeli, kartlı veya biyometrik geçiş, kamera kaydı, ziyaretçi kaydı ve kabinlerin kilitli olması temel beklentilerdir. Kendi personelinizin sunucuya erişmesi gerektiğinde izlenecek prosedürü, yani önceden bildirim süresini ve kimlik kontrolünü de sözleşmeden önce netleştirin. Türkiye'de barındırma hizmeti veren şirketler 5651 sayılı Kanun'da tanımlanan yer sağlayıcı statüsündedir; sağlayıcınızın bu kaydını da sorun. Bulutzone, BTK yetkili yer sağlayıcıdır.
Sık sorulan sorular
Colocation kimler için uygundur?
Kendi sunucu donanımı olan, bu donanımı birkaç yıl kullanmayı planlayan ve donanım üzerinde tam kontrol isteyen kurumlar için uygundur. Özel donanım gerektiren iş yükleri, lisansı fiziksel sunucuya bağlı yazılımlar ve ofisteki sistem odasını kapatmak isteyen şirketler tipik kullanıcılardır. Tek bir küçük web sitesi için ise VDS ya da hosting çok daha ekonomiktir.
Colocation fiyatı neye göre belirlenir?
Kapladığınız U veya kabin alanı, tahsis edilen güç, port hızı ve trafik kotası, IP bloğunun büyüklüğü ve uzaktan müdahale ihtiyacı fiyatı belirler. DDoS koruması gibi isteğe bağlı hizmetler ek maliyet oluşturabilir. Karşılaştırma yaparken yalnızca aylık ücrete değil, güç limiti ve müdahale ücretleri gibi kalemlere de bakın.
Sunucum arızalanırsa ne olur?
Donanım sizin olduğu için arızalı parçanın temini de size aittir. Veri merkezinin uzaktan müdahale hizmeti varsa parçayı gönderirsiniz, personel değiştirir; yoksa kendiniz gidersiniz. Bu yüzden kritik sunucularda yedek güç kaynağı, RAID ile korunan diskler ve rafta bekleyen bir yedek disk bulundurmak iyi bir uygulamadır.
Sunucunuzun kaç U yer kapladığını, yük altındaki güç tüketimini, ihtiyaç duyduğunuz trafik kotasını ve IP bloğunu belirlediyseniz İstanbul Mars DC için U, güç ve bant genişliği teklifi isteyebilirsiniz.